قاضى احمد تتوى / آصف خان قزوينى
2431
تاريخ الفي ( فارسى )
ذكر وقايع سال چهار صد و پنجاه و هشتم از رحلت خير البشر از جمله وقايع اين سال آنكه ملك اقسيس « 1 » كه عبارت از اتسز بن اوق « 2 » خوارزمى است و در دولت عباسيّه اوّلا به « ملك معظّم » ملقّب بود ، مدينهء دمشق را از نايب المستنصر باللّه علوى ، كه معلّى بن حيدره بود ، انتزاع نمود و معلّى بن حيدره از ملك اقسيس هزيمت يافته مدينهء دمشق را واگذاشته به جانب مصر رفت و ملك اقسيس تا مدينهء بانياس « 3 » از دست عمّال المستنصر باللّه انتزاع نموده در آن ديار خطبهء المقتدى بامر اللّه را خواند و كلمهء « حىّ على خير العمل » را ، كه در ايّام حكومت علويهء فاطميّه مدّت صد و شش سال بود كه در بانگ نمازها مىخواندند ، از اذان ساقط گردانيده به جاى آن كلمه ، چنانچه شعار عباسيان و ساير اهل سنّت بود ، عبارت « الصّلوة خير من النّوم » را در بانگ نماز صبح اضافه نمود و آنچه بر ابواب مساجد و معابد آن بلاد در ايّام حكومت علويهء فاطميّه از لعن و طعن صحابهء كبار و غيره كنده بودند همه را ملك اقسيس بر طرف ساخته به جاى آن ، تراضى ايشان از خداى تعالى نقش فرمود . و هم در اين سال ، ملك نصر بن محمود بن صالح بن مرداس ، مدينهء منبج را از دست روميان انتزاع نموده خطبهء المقتدى بامر اللّه را در آن بلده اقامت نمود . و ابن جوزى آورده كه در ماه شعبان اين سال ، آن مقدار ملخ پيدا شد كه از زراعت عراق عرب اثرى باقى نماند و از جهت گرانى ، قحط به مرتبهاى رسيد كه خلايق بىشمار از گرسنگى
--> ( 1 ) . بنابه تصريح ابن أثير ، شاميان به جاى اتسز ، اقسس مىنويسند ، ولى صحيح همان اتسز است كه نامى است تركى . ( 2 ) . العبر : ابق . ( 3 ) . هر سه نسخه : انباس . در قاموس الأعلام به صورت « بانياس » ضبط شده و صاحب مراصد الإطلاع مىنويسد : « صحيح آن باناس است نزديك دمشق » .